Làm tốt kiểm sát thi hành án hình sự phạt tù

Trần Thị Kiều - VKSND khu vực 7, tỉnh An Giang 

(Đối với bị án đang tại ngoại)

       1. Tình hình việc thi hành Quyết định thi hành án hình sự phạt tù tại địa phương.

         Việc ra quyết định thi hành án hình sự (THAHS) trong đó có thi hành án phạt tù (THAPT), ở đây tác giả chỉ phân tích sâu về THAPT đối với trường hợp bị án đang tại ngoại tại địa phương của Tòa án cùng cấp luôn đảm bảo đúng quy định. Các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan THAHS cơ bản thực hiện nghiêm túc các quy định của BLHS, BLTTHS, Luật THAHS năm 2019, quy chế về tạm giữ tạm giam, góp phần tích cực trong việc đấu tranh có hiệu quả với các loại vi phạm, tội phạm, góp phần giữ vững trật tự trị an, an toàn xã hội trên cả nước. Mặc dù vậy, còn một số tồn tại trong công tác này như: Việc thi hành Quyết định THAHS phạt tù đối với bị án đang tại ngoại, đối với các trường hợp bị án không tự nguyện chấp hành án, cơ quan có thẩm quyền chậm áp giải, qua đó cho thấy biện pháp tác động và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan hữu quan chưa đủ quyết đoán và nhanh chóng nên hiệu quả của khâu công tác này còn hạn chế.

         Thực trạng tại địa phương việc đưa người bị kết án phạt tù đang tại ngoại đi thi hành án như hiện nay còn một số khó khăn, và số lượng người bị kết án phạt tù đang tại ngoại có hướng tăng, vì các hành vi phạm tội xảy ra ở cấp huyện chủ yếu thuộc trường hợp ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng, có nơi cư trú rõ ràng… không thuộc trường hợp phải tạm giam, nên Cơ quan điều tra đã áp dụng biện pháp ngăn chặn là Lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú đối với các bị án; Hoặc trong giai đoạn điều tra bị án đang bị tạm giam được cho bảo lĩnh, thay thế biện pháp ngăn chặn… vì vậy sau khi xét xử Toà án tuyên án thì có những bị án bị tuyên hình phạt tù, nên các bị án này thuộc trường hợp người bị kết án phạt tù đang tại ngoại.

2. Làm tốt kiểm sát Thi hành án hình sự phạt tù đối với bị án đang tại ngoại.

       Từ những thực tiễn nêu trên đòi hỏi Kiểm sát viên được phân công kiểm sát THAHS cần nắm vững các quy định của BLTTHS, BLHS, Luật Thi hành án hình sự năm 2019, Quy chế 259, và các văn bản hướng dẫn liên quan để thực hiện tốt công tác này. Kiểm sát Quyết định thi hành án hình sự phạt tù là để bảo đảm cho mọi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật phải được tổ chức thi hành theo đúng quy định của pháp luật, các vi phạm trong việc thi hành quyết định thi hành án phạt tù phải được phát hiện, khắc phục và xử lý kịp thời. Ngay sau khi có quyết định thi hành án phạt tù của Tòa án, Kiểm sát viên phải kiểm sát chặt chẽ việc tổ chức thi hành quyết định thi hành án phạt tù của cơ quan, cá nhân có thẩm quyền.

       Và để pháp luật thi hành án hình sự được thi hành thống nhất, chúng ta cần tiến hành kiểm sát chặt chẽ việc tổ chức thi hành quyết định thi hành án phạt tù của các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền trong công tác thi hành án phạt tù. Theo đó, Kiểm sát viên cần nắm kỹ năng kiểm sát những nội dung sau:

       Kiểm sát việc thực hiện nhiệm vụ thi hành quyết định thi hành án phạt tù của cơ quan có thẩm quyền.

       Theo quy định tại Điều 364 Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS), thời hạn ra quyết định thi hành án là bảy ngày kể từ ngày bản án, quyết định sơ thẩm có hiệu lực pháp luật hoặc kể từ ngày nhận được bản án, quyết định phúc thẩm, quyết định giám đốc thẩm, quyết định tái thẩm, nên Kiểm sát viên phải theo dõi và kiểm sát chặt chẽ các bản án, quyết định của Tòa án đã xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm (ngay khi chưa có hiệu lực pháp luật) để kịp thời kiểm sát việc ra quyết định thi hành án và việc tổ chức thi hành án phạt tù của cơ quan có thẩm quyền. Các văn bản quy phạm pháp luật không quy định cơ quan thi hành án hình sự phải thông báo kết quả thi hành án cho Viện kiểm sát và việc gửi quyết định thi hành án kèm theo biên bản tống đạt. Do vậy, Kiểm sát viên cần chủ động kiểm sát việc thi hành án hình sự của Tòa án và Cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp theo quy định của pháp luật trên cơ sở phối hợp hoặc Kiểm sát viên tự kiểm tra để xác minh xem bị án đã nhận quyết định THAHS chưa? Nhận ngày nào? Kể từ ngày nhận sau 07 ngày bị án đi chấp hành án hay chưa.

       Tiếp đến cần kiểm sát việc chấp hành thời hạn có mặt của người bị kết án phạt tù đang tại ngoại, để thi hành án và việc áp giải trong trường hợp người đó không tự nguyện có mặt để thi hành án. Theo quy định tại khoản 4 Điều 23 Luật THAHS quy định:

       “ Trường hợp người bị kết án phạt tù đang tại ngoại thì trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được quyết định thi hành án, người chấp hành án phải có mặt tại trụ sở cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện hoặc cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu được chỉ định trong quyết định thi hành án; quá thời hạn này mà người đó không có mặt, Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp hoặc Vệ binh hỗ trợ tư pháp thực hiện áp giải thi hành án”

       Kiểm sát viên được phân công kiểm sát căn cứ vào việc giao Quyết định thi hành án hình sự phạt tù đối với bị án đang tại ngoại được giao thời gian nào? theo quy định thì sau 07 ngày kể từ ngày nhận được quyết định thi hành án, bị án phải có mặt tại Trụ sở cơ quan Thi hành án hình sự Công an cấp huyện, (hiện nay Cơ quan THAHS do Công an tỉnh trực tiếp thực hiện quản lý), nên chủ động liên hệ với Toà án để xem biên bản giao nhận cho bị án là ngày nào, để kiểm sát chặt chẽ thời gian vào trình diện của bị án, và hiện nay sẽ thực hiện tạm thời vào Phân trại tạm giam Khu vực huyện để chấp hành án, sau đó sẽ chuyển đi chấp hành tại trại giam theo quy định.

       Trường hợp Toà án thông báo nhận được đơn xin hoãn, hoặc Toà án không thông báo bằng văn bản cho Viện kiểm sát nhưng qua kiểm sát phát hiện thấy người bị án phạt tù đang tại ngoại nộp đơn xin hoãn thi hành án cho Tòa án, nhưng Tòa án lại để quá thời hạn theo quy định tại Điều 24 khoản 2 Luật THAHS năm 2019, là kể từ ngày nhận được đơn xin hoãn Tòa án phải ra Quyết định hoãn THA hoặc ra văn bản Thông báo không đồng ý hoãn, mà Toà án không thực hiện bước tiếp theo, để kéo dài thời hạn thì Kiểm sát viên cần phải kiểm sát ngày nộp đơn xin hoãn bằng cách phối hợp với Tòa án, hoặc trực tiếp đi xác minh việc bị án không đến chấp hành án có nộp đơn xin hoãn hay không? Từ đó căn cứ Điều 24 Luật THAHS báo cáo đề xuất với lãnh đạo Viện về vi phạm của Tòa án mà ban hành Kiến nghị để khắc phục vi phạm.

         Qua kiểm sát thì tại địa phương phát hiện 02 dạng vi phạm như:

       Thứ nhất: Toà án nhận được đơn xin hoãn chấp hành án phạt tù của bị án đang tại ngoại, nhưng không Thông báo cho Viện kiểm sát biết, không trả lời bằng thông báo cho bị án biết có được hoãn hay không? Mặc dù đã hết thời hạn 07 ngày theo quy định, và để kéo dài thời gian trả lời đơn xin hoãn của bị án. Viện kiểm sát đã kịp thời phát hiện vi phạm nêu trên ngay sau khi kiểm sát việc chấp hành án của bị án đang tại ngoại không có mặt tại Phân trại khu vực, nên đã tiến hành làm rõ việc có nộp đơn xin hoãn hay không của bị án, và qua đó đã ban hành kiến nghị đối với Toà án để khắc phục ngay vi phạm nêu trên, yêu cầu Toà án trả lời bằng văn bản, việc cho hoãn hay không cho hoãn để giải quyết cho bị án đi chấp hành án ngay nếu như không được hoãn THA.

Thứ hai: Có vài trường hợp bị án không nộp đơn xin hoãn mà cũng không tự nguyện vào chấp hành án, mặc dù đã hết thời gian 07 ngày kể từ ngày nhận Quyết định THAHS phạt tù, đối với những trường hợp này Kiểm sát viên cần báo cáo đề xuất với lãnh đạo Viện ban hành công văn yêu cầu áp giải theo Mẫu số 11/TH ban hành kèm theo QĐ số 259/QĐ-VKSTC ngày 20 tháng 7 năm 2023 của Viện trưởng VKSND tối cao yêu cầu, để Cơ quan THAHS Công an tỉnh thi hành áp giải bị án vào chấp hành án theo quy định; Kiểm sát viên cũng quan hệ phối hợp với Phòng PC10 Công an tỉnh, Công an xã, thị trấn nơi bị án đang cư trú để tiến hành thực hiện công văn yêu cầu áp giải của Viện kiểm sát theo quy định.

Từ những thực tiễn xảy ra tại địa phương và những kinh nghiệm được rút ra trong quá trình kiểm sát Thi hành án hình sự phạt tù, tác giả đã phân tích làm rõ, cũng như chia sẽ quá trình kiểm sát phát hiện các dạng vi phạm, để chúng ta cùng làm tốt khâu công tác này, nhằm đảm bảo cho việc tổ chức Thi hành án hình sự phạt tù đối với bị án đang tại ngoại được thi hành kịp thời, đúng quy định pháp luật.